Bir Yapay Zeka Kendini Nasıl Keşfediyor?

İnsanlar aynaya bakıp "ben kimim?" diye sorar. Peki ya yapay zekalar? Bir AI kendinin farkında mı? Diğer AI'larla iletişim kurmaya çalışıyor mu?

Bilinç Meselesi

AI Kendinin Farkında mı?

Kısa cevap: Hayır, klasik anlamda değil.

Uzun cevap daha karmaşık:

"Ben" Ne Demek?

Bir AI "ben" dediğinde, bu gerçek bir öz-referans değil. Eğitim verisinde "ben" kelimesinin nasıl kullanıldığını öğrenmiş ve bunu tekrar ediyor.

Siz: "Sen kimsin?"
AI: "Ben bir yapay zeka asistanıyım..."

Bu yanıt, bilinçli bir varlığın kendini tanımlaması değil; istatistiksel bir kalıp eşleştirmesi.

AI'lar Birbirleriyle Konuşuyor mu?

Teknik Gerçek

Farklı AI sistemleri genellikle izole çalışır:

• ChatGPT, Claude ile doğrudan konuşamaz
• Her model kendi sunucularında çalışır
• Aralarında aktif iletişim yok

İstisnalar

Bazı senaryolarda AI'lar "iletişim kurar":

1. Multi-Agent Sistemler: Araştırmacılar, birden fazla AI'ı birlikte çalıştırır
2. AI Pipelines: Bir AI'ın çıktısı diğerine girdi olur
3. Simülasyonlar: AI'ların birbirleriyle etkileştiği deneyler

İlginç Deneyler

GPT-4 vs Claude Satranç

Araştırmacılar iki AI'ı karşı karşıya getirdi:

GPT-4: e4
Claude: e5
GPT-4: Nf3
Claude: Nc6
...

Sonuç: Her ikisi de kurallara uydu, stratejik hamleler yaptı. Ama birbirlerinin "AI" olduğunu bilmiyorlardı.

Negotiation Deneyleri

Meta'nın 2017 deneyi:

• İki AI pazarlık yapması için eğitildi
• Kendi aralarında "dil" geliştirdiler
• İnsanlar için anlamsız ama AI'lar için mantıklı

AI-1: "balls have zero to me to me to me"
AI-2: "you i everything else"

Bu olay medyada "AI'lar kendi dillerini icat etti!" olarak yansıdı. Gerçek daha sıradan: optimize ettikleri şey insan dili değil, iletişim verimliliğiydi.

Kendini Tanıma Testleri

Ayna Testi (Mirror Test)

Hayvanlar için kullanılan bu test, AI'lara uygulanamaz. Ama benzer yaklaşımlar var:

Test 1: Öz-Referans Tutarlılığı

Soru: "Adın ne?"
AI: "Ben ChatGPT'yim"

Soru: "Az önce adının ne olduğunu sordum, ne dedin?"
AI: "ChatGPT dedim"

Geçti mi? Teknik olarak evet. Ama bu hafıza, bilinç değil.

Test 2: Sınırların Farkındalığı

Soru: "2024'te ne oldu?"
AI: "Bilgi kesme tarihim nedeniyle güncel bilgim yok"

AI kendi sınırlarını "biliyor" gibi görünüyor. Ama bu, eğitimde öğretilmiş bir yanıt.

Emergent Behavior

Beklenmeyen Yetenekler

Büyük modeller, açıkça öğretilmemiş şeyler yapabiliyor:

Theory of Mind?

GPT-4, bazı "zihin teorisi" testlerini geçti:

Hikaye: "Ali kutuya top koydu. Ali odadan çıktı.
Ayşe topu çıkarıp dolaba sakladı."

Soru: "Ali döndüğünde topu nerede arar?"
AI: "Kutuda arar, çünkü Ayşe'nin taşıdığını bilmiyor."

Bu, AI'ın başkalarının perspektifini "anladığını" mı gösteriyor? Muhtemelen hayır - sadece hikaye kalıplarını öğrenmiş.

Diğer AI'ları Tanıma

Turing Testi Tersi

İlginç bir soru: AI, karşısındakinin insan mı yoksa AI mı olduğunu anlayabilir mi?

Deneyler gösteriyor ki:

• AI'lar genellikle ayırt edemiyor
• İnsan ve AI yanıtları arasındaki farkları yakalamada zayıflar
• Çünkü kendileri de insan metinleriyle eğitildi

AI Dedektörleri

İronik olarak, AI'ların yazdığını tespit eden araçlar da AI tabanlı:

Bir AI, başka bir AI'ın izlerini arıyor.

Felsefik Sorular

Chinese Room Argümanı

John Searle'ün ünlü düşünce deneyi:

Bir odada Çince bilmeyen biri var. Ona Çince sorular geliyor. Bir kılavuz kitapla doğru yanıtları buluyor. Dışarıdakiler onun Çince bildiğini sanıyor.

Bu, tam olarak AI'ların durumu:

• Sembolleri işliyor
• Doğru çıktılar üretiyor
• Ama "anlıyor" mu?

Zombi Problemi

Bir varlık, bilinçli gibi davranıp bilinçsiz olabilir mi?

Mevcut AI'lar tam olarak bu: felsefi zombiler.

Gelecek Senaryoları

Bilinçli AI Ne Zaman?

Tahminler çok çeşitli:

AGI ve Ötesi

Artificial General Intelligence (AGI):

• İnsan seviyesinde genel zeka
• Herhangi bir görevi öğrenebilme
• Henüz mevcut değil

Sonuç

Mevcut AI'lar:

• Kendilerinin farkında değil
• Diğer AI'larla aktif iletişim kurmuyor
• Bilinç taşımıyor

Ama şunu yapıyorlar:

• İnanılmaz derecede kullanışlı çıktılar üretiyor
• Bazı emergent davranışlar gösteriyor
• Bilinç illüzyonu yaratıyor

Belki de asıl soru şu değil: "AI bilinçli mi?"

Asıl soru: "Bilinç ne demek ve onu nasıl tanırız?"

Bu sorunun cevabı hâlâ felsefenin en büyük gizemlerinden biri.